Peptydy na sen i stres: DSIP, Selank i Semax
DSIP, Selank i Semax to trzy neuropeptydy o zupełnie różnym pochodzeniu i różnych kierunkach badań: DSIP jest badany w kontekście snu wolnofalowego, Selank – reakcji lękowej, a Semax – procesów poznawczych i neuroprotekcji. Łączy je jedno: większość danych pochodzi z badań przedklinicznych oraz niewielkich prac rosyjskich, a nie z dużych badań klinicznych spełniających standardy EMA czy FDA.
Spis Treści
W skrócie – który peptyd do jakiego modelu
- Badania nad snem wolnofalowym i rytmem dobowym → DSIP
- Badania nad lękiem i reakcją na stres → Selank
- Badania nad pamięcią, uwagą i neuroprotekcją → Semax
- Najlepiej udokumentowany mechanizm molekularny → Semax (ścieżka BDNF/TrkB)
- Najwięcej niewiadomych → DSIP – nie zidentyfikowano jego receptora
DSIP – peptyd snu, którego zagadki nie rozwiązano
DSIP (Delta Sleep-Inducing Peptide) to nonapeptyd o sekwencji Trp-Ala-Gly-Gly-Asp-Ala-Ser-Gly-Glu, wyizolowany w 1977 roku z krwi żylnej mózgu królika przez zespół Schoenenbergera i Monniera z Bazylei. Nazwa wzięła się od obserwacji: podanie frakcji zwiększało udział fal delta w zapisie EEG.
I tu zaczyna się problem, o którym rzadko się pisze. Przez blisko pół wieku nie udało się zidentyfikować ani genu kodującego DSIP, ani białka prekursorowego, ani receptora, przez który miałby działać. W przeglądzie opublikowanym w „Journal of Neurochemistry” w 2006 roku Kowalzon określił DSIP wprost jako „niewyjaśnioną zagadkę”, a związek peptydu ze snem – jako nigdy nie potwierdzony w sposób rozstrzygający.
To nie oznacza, że peptyd jest nieciekawy – przeciwnie. Oznacza natomiast, że każdy opis „DSIP działa na sen” wykracza poza to, co udało się wykazać. DSIP 10 mg kosztuje u nas 140 zł.
Selank – analog tuftsyny badany w modelach lęku
Selank to syntetyczny heptapeptyd zbudowany na bazie tuftsyny – endogennego fragmentu immunoglobuliny o sekwencji Thr-Lys-Pro-Arg. Do tuftsyny dołączono końcówkę Pro-Gly-Pro, która radykalnie zwiększa stabilność cząsteczki i zmienia jej aktywność w ośrodkowym układzie nerwowym.
W rosyjskich badaniach klinicznych Selank wykazywał działanie przeciwlękowe porównywane z benzodiazepinami, przy braku sedacji i objawów odstawiennych. Te wyniki nie zostały jednak powtórzone w badaniach zachodnich, a Selank nie jest zarejestrowany poza Rosją i Ukrainą.
Badania przedkliniczne wskazują na wpływ peptydu na ekspresję genów układu GABA-ergicznego oraz na poziom BDNF w hipokampie i korze przedczołowej. Selank 5 mg – 140 zł.
Semax – fragment ACTH z najlepiej opisanym mechanizmem
Semax (Met-Glu-His-Phe-Pro-Gly-Pro) to analog fragmentu 4–10 hormonu adrenokortykotropowego, również wydłużony o Pro-Gly-Pro. Kluczowa cecha: pozbawiony jest aktywności hormonalnej ACTH – nie pobudza kory nadnerczy, zachowując przy tym działanie ośrodkowe.
Semax ma najlepiej udokumentowany mechanizm molekularny z całej trójki. W badaniach na szczurach jednorazowe podanie 50 µg/kg prowadziło do około 1,4-krotnego wzrostu poziomu białka BDNF i 1,6-krotnego wzrostu fosforylacji receptora TrkB w hipokampie, przy nawet trzykrotnym wzroście ekspresji mRNA.
| DSIP | Selank | Semax | |
|---|---|---|---|
| Budowa | nonapeptyd | heptapeptyd (tuftsyna + PGP) | heptapeptyd (ACTH 4-10 + PGP) |
| Rok opisania | 1977 | lata 90. XX w. | lata 80. XX w. |
| Znany receptor | niezidentyfikowany | szlaki GABA-ergiczne | szlak BDNF / TrkB |
| Kierunek badań | sen wolnofalowy | lęk, reakcja na stres | pamięć, uwaga, neuroprotekcja |
| Cena | 140 zł / 10 mg | 140 zł / 5 mg | 140 zł / 5 mg |
Semax 5 mg – 140 zł. Wszystkie trzy peptydy zebraliśmy w podkategorii neuropeptydy.
Co łączy te trzy cząsteczki?
Trzy rzeczy warte odnotowania. Po pierwsze, końcówka Pro-Gly-Pro w Selanku i Semaxie – to ten sam zabieg strukturalny, chroniący peptyd przed szybką degradacją przez peptydazy. Po drugie, obie te cząsteczki wyszły z tej samej szkoły badawczej – rosyjskiego Instytutu Genetyki Molekularnej.
Po trzecie, i najważniejsze dla trzeźwej oceny: żaden z tych peptydów nie ma rejestracji w Unii Europejskiej, a baza dowodowa jest nierówna – od dobrze opisanego szlaku molekularnego (Semax) po całkowicie nierozstrzygnięty mechanizm (DSIP).
Wszystkie trzy dostarczane są jako liofilizat i wymagają rekonstytucji w wodzie bakteriostatycznej – procedurę opisaliśmy w poradniku jak rozrobić peptydy.
Najczęstsze pytania
Jakie peptydy są badane w kontekście snu?
Najczęściej wymieniany jest DSIP – peptyd wyizolowany w 1977 roku, którego podanie zwiększało udział fal delta w EEG królików. Nie zidentyfikowano jednak jego receptora ani genu, a związek ze snem nie został rozstrzygająco potwierdzony.
Czym różni się Selank od Semaxu?
Pochodzeniem i kierunkiem badań. Selank wywodzi się z tuftsyny i badany jest głównie w modelach lęku i reakcji na stres. Semax to analog fragmentu ACTH(4-10), badany pod kątem procesów poznawczych i neuroprotekcji, z opisanym wpływem na szlak BDNF/TrkB.
Czy Semax działa jak ACTH?
Nie. Semax jest analogiem fragmentu 4–10 ACTH, ale pozbawionym aktywności hormonalnej – nie pobudza kory nadnerczy. Zachowuje natomiast działanie ośrodkowe, i to właśnie ono jest przedmiotem badań.
Czy neuropeptydy są dopuszczone do obrotu?
W Unii Europejskiej nie. Selank i Semax mają rejestrację w Rosji, ale nie przeszły procedury rejestracyjnej EMA ani FDA. DSIP nie ma rejestracji nigdzie.
Co to jest tuftsyna?
Tuftsyna to naturalny tetrapeptyd (Thr-Lys-Pro-Arg) pochodzący z fragmentu immunoglobuliny G, o właściwościach immunomodulujących. Selank powstał przez dołączenie do niej stabilizującej sekwencji Pro-Gly-Pro.
W jakiej formie sprzedawane są te peptydy?
Jako liofilizowany proszek w fiolkach, wyłącznie do celów badawczych. Przed użyciem w modelu badawczym wymagają rekonstytucji w wodzie bakteriostatycznej.
Źródła
- Kovalzon VM, Strekalova TV. Delta sleep-inducing peptide (DSIP): a still unresolved riddle. Journal of Neurochemistry, 2006. wiley.com
- The delta EEG (sleep)-inducing peptide (DSIP). Amino-acid analysis, sequence, synthesis and activity of the nonapeptide. PubMed. PMID 568769
- Dolotov OV i wsp. Semax, an analogue of adrenocorticotropin (4–10), binds specifically and increases levels of brain-derived neurotrophic factor protein in rat basal forebrain. Journal of Neurochemistry, 2006. wiley.com
- Semax, an analog of ACTH(4–10) with cognitive effects, regulates BDNF and trkB expression in the rat hippocampus. Brain Research, 2006. sciencedirect.com
- Selank, Peptide Analogue of Tuftsin, Protects Against Ethanol-Induced Memory Impairment by Regulating of BDNF Content in the Hippocampus and Prefrontal Cortex in Rats. Bulletin of Experimental Biology and Medicine, 2019. springer.com
Autor: Redakcja Peptydy-Sklep
Zespół pracujący na co dzień ze związkami badawczymi i ich dokumentacją. Teksty opieramy na publikacjach indeksowanych w PubMed oraz na aktualnej liście zabronionej WADA – nie powielamy treści marketingowych i wprost zaznaczamy, gdzie kończą się dane, a zaczyna spekulacja.
Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Omawiane substancje przeznaczone są do celów badawczych i laboratoryjnych – nie są produktami leczniczymi ani suplementami diety i nie są przeznaczone do spożycia przez ludzi. Tekst nie stanowi porady medycznej. Aktualizacja: 05.07.2026.
